کتاب کار آسیب مغزی؛ تمرین هایی برای توانبخشی شناختی

معرفی کتاب کار آسیب مغزی

آسیب مغزی تنها یک رویداد جسمانی نیست؛ اتفاقی است که می‌تواند حافظه، توجه، تصمیم‌گیری، هیجان، روابط اجتماعی و حتی احساس هویت فرد را تغییر دهد. کتاب کار آسیب مغزی (The Brain Injury Workbook: Exercises for Cognitive Rehabilitation) اثر ترور پاول، به‌عنوان ابزاری کاربردی که در کنار بستر بیماران و در جلسات گروهی شکل گرفته است، دقیقاً براساس همین موضوع نوشته شده است.

این کتاب روانشناسی حاصل بیش از بیست‌وپنج سال تجربۀ بالینی نویسنده در گروه‌های درمانی مؤسسۀ هدوی و در کار با افراد دارای آسیب مغزی اکتسابی است. تمرین‌ها، بازی‌ها، برگه‌های آموزشی و فعالیت‌های کتاب، همگی در محیط‌های درمانی و گروه‌های توانبخشی آزموده شده‌اند و سپس در قالب یک کتاب کار منسجم گردآوری شده‌اند. همین پیشینۀ عملی باعث شده است که مطالب کتاب صرفاً جنبه‌ای آموزشی نداشته باشند، بلکه مستقیماً در جلسات درمانی و برنامه‌های بازتوانی قابل استفاده باشند.

آنچه این اثر را از بسیاری منابع مشابه متمایز می‌کند، کاربرد عملی آن است. این کتاب نظریه نمی‌بافد؛ مستقیم به سراغ تمرین می‌رود. بیش از صد و چهل تمرین توانبخشی شناختی و بیش از چهل برگۀ اطلاعاتی، آن‌قدر متنوع‌اند که بتوان برای هر مرحله از مسیر بهبود، ابزار مناسب را یافت.

تمرین‌های کتاب تنها به تحریک فعالیت‌های شناختی محدود نمی‌شوند. نویسنده به موضوعاتی مانند آموزش راهبردهای جبرانی، افزایش خودآگاهی نسبت به محدودیت‌ها، مدیریت خشم، سازگاری با تغییرات زندگی، پذیرش آسیب، رشد پس از بحران و تقویت احساس خودکارآمدی نیز توجه ویژه‌ای دارد.

ساختار کتاب آسیب مغزی ارجمند در سه بخش اصلی طراحی شده است:

بخش نخست با ارائۀ برگه‌های اطلاعاتی، خواننده را با پیامدهای آسیب مغزی، مسیر درمان و موضوعات ضروری برای آگاهی بیماران، خانواده‌ها و درمانگران آشنا می‌کند.

بخش دوم که هستۀ اصلی کتاب را تشکیل می‌دهد، مجموعه‌ای گسترده از تمرین‌های توانبخشی شناختی را برای تقویت حافظه، توجه، مهارت‌های ادراکی و کارکردهای اجرایی در اختیار مخاطب قرار می‌دهد.

بخش سوم نیز بر سازگاری عاطفی، افزایش بینش، پذیرش شرایط جدید و بازیابی احساس کنترل بر زندگی تمرکز دارد؛ موضوعی که در بسیاری از منابع توانبخشی کمتر به آن پرداخته می‌شود.

در این اثر پاول فراتر از تحریک شناختی صرف می‌رود و بر چهار محور دیگر هم تأکید می‌کند: آموزش راهبردهای مقابله‌ای، کسب بینش و آگاهی نسبت به مشکلات، سازگاری عاطفی با واقعیت تغییریافته، و در نهایت بازیابی حس خودکارآمدی و کنترل. این نکتۀ آخر شاید مهم‌ترین دستاورد پنهان کتاب باشد؛ چراکه بسیاری از افراد پس از آسیب مغزی احساس می‌کنند کنترل زندگی‌شان را از دست داده‌اند، و تمرین‌هایی که آن‌ها را در تشخیص مشکلات و انتخاب راهبرد مشارکت می‌دهند، دقیقاً همین حس کنترل را بازمی‌گردانند.

از دیگر ویژگی‌های جذاب کتاب می‌توان به تنوع بالای فعالیت‌ها، امکان فتوکپی برگه‌های آموزشی، ساختار کاملاً کاربردی، تکیه بر شواهد بالینی، توجه هم‌زمان به ابعاد شناختی و هیجانی آسیب مغزی و قابلیت استفاده در درمان فردی و گروهی اشاره کرد.

امکان خرید کتاب کار آسیب مغزی ترور پاول در نشر روان آموز با تخفیف ویژه درنظر گرفته شده است. همچنین می‌توانید سایر کتاب های روان درمانی را با پایین‌ترین قیمت از مجموعۀ روان آموز تهیه کنید.

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این کتاب آن است که مخاطب خود را تنها به متخصصان محدود نمی‌کند.

1- نخستین گروهی که بیشترین بهره را از آن خواهند برد، روانشناسان، متخصصان توانبخشی شناختی، کاردرمانگران، گفتاردرمانگران، عصب‌روانشناسان، پزشکان توانبخشی و دانشجویان رشته‌های علوم شناختی و روانشناسی هستند. برای این گروه، کتاب مجموعه‌ای آماده از تمرین‌های بالینی، برگه‌های آموزشی و راهکارهای درمانی فراهم می‌کند که می‌تواند در جلسات فردی یا گروهی مورد استفاده قرار گیرد.

2- در کنار متخصصان، خانواده‌های افراد دارای آسیب مغزی نیز از مخاطبان مهم این اثر هستند. بسیاری از خانواده‌ها پس از ترخیص بیمار از بیمارستان با این پرسش روبه‌رو می‌شوند که چگونه می‌توان روند بهبود را در خانه ادامه داد یا چگونه باید با مشکلات حافظه، تمرکز یا تغییرات رفتاری کنار آمد. این کتاب تلاش می‌کند پاسخی عملی به چنین پرسش‌هایی ارائه دهد و خانواده را به بخشی فعال از فرایند توانبخشی تبدیل کند.

3- حتی افرادی که خود دچار آسیب مغزی شده‌اند نیز، در صورت برخورداری از شرایط مناسب و با نظر درمانگر، می‌توانند از بخش زیادی از تمرین‌ها برای ادامۀ توانبخشی استفاده کنند. البته نویسنده بارها تأکید می‌کند که انتخاب فعالیت‌ها باید متناسب با مرحلۀ بهبود، نوع آسیب و توانایی‌های شناختی هر فرد باشد؛ زیرا یک تمرین مناسب برای یک بیمار، ممکن است برای بیمار دیگر نه‌تنها سودمند نباشد، بلکه فشار روانی غیرضروری ایجاد کند.

توضیحات تکمیلی

ویرایش دوم کتاب نیز صرفاً تجدید چاپ نیست، بلکه با سازمان‌دهی دوبارۀ مطالب، حذف برخی تمرین‌های کم‌اثر، افزودن فعالیت‌های تازه و دسترسی آسان‌تر به برگه‌های آموزشی، کاربردپذیری بیشتری پیدا کرده است.

ترور پاول (Trevor Powell) از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های حوزۀ توانبخشی عصب‌روانشناختی در بریتانیا است و سال‌ها در زمینۀ درمان، آموزش و طراحی برنامه‌های توانبخشی برای افراد دارای آسیب مغزی فعالیت کرده است. رویکرد او در این کتاب بر این باور استوار است که توانبخشی شناختی تنها به معنای تقویت حافظه یا افزایش تمرکز نیست؛ بلکه باید به فرد کمک کند تا دوباره احساس تسلط بر زندگی خود را به دست آورد.

دکتر حسین زارع، یکی از دو مترجم این اثر، استاد دانشگاه پیام نور و از چهره‌های شناخته‌شدۀ حوزۀ روانشناسی شناختی در ایران است که تاکنون بیش از پنجاه عنوان کتاب در زمینه‌های شناخت، حافظه و توانبخشی عصب‌روانشناختی ترجمه یا تألیف کرده و همکاری نزدیکی با انتشارات ارجمند در این حوزه دارد

بریدۀ کتاب کار آسیب مغزی تمرین هایی برای توانبخشی شناختی

در اکثر آسیب‌های سر، مغز در درون جمجمه سرعت می‌گیرد و کند می‌شود. تصور کنید چه اتفاقی می‌افتد اگر شما ژله نرم را در یک قوطی سخت تکان دهید – ژله شکاف برمی‌دارد، از هم باز می‌شود، و ترک برمی‌دارد، آسیب در دو بخش رخ می‌دهد- آسیب اولیه و ثانویه.

آسیب‌های اولیه

(الف) انتشار آسیب آکسونی. در لحظه ضربه، مغز ممکن است کشیده یا پاره شود، و الیاف عصبی میکروسکوپی، اتصالات و غلاف‌های آکسونی کشیده و پاره می‌شوند.

(ب) کبودی (کوفتگی). معمولا لب‌های قدامی و پیجگاهی مغز با پشته‌های استخوانی و سخت داخل جمجمه برخورد کرده و می‌شکنند.

(ج) خونریزی اولیه و لخته‌های خون (خونریزی و ورم خونی). اگر یک شریان یا دیگر عروق خونی پاره شوند و لخته خون تشکیل شو، این ممکن است به مغز فشار بیاورد یا آن را له کند.